آخرین بروزرسانی : چهارشنبه 22 اسفند 1386 - 09:42:58 ب.ظ.
مرتبه بازدید |
نظرات شما
| نسخه قابل چاپ |
این صفحه را برای دوستان خود بفرستید.
ساخت ژاپن نیست!
روزی روزگاری ژاپن سردمدار عرصه فنآوري بود. اما اکنون تلاش ميكند جایگاهش را در عصر دیجیتال پیدا کند. آیا فرهنگ بسته مشارکت این کشور قابل تغییر است.
|
|
NTT DOCOMO Logo
|
مطمئنا تا به حال در مورد دوکومو چیزی نشنیدهايد. مگر اینکه در ژاپن زندگی کنید. انتيتي دوکومو یکی از بزرگترین شركتهای تولیدکننده تلفن بيسيم در دنیاست. این شرکت در بازار به شدت رقابتی ژاپن مفتخر است که مشتریهاي ميليوني دارد و مشهور است به تولید فنآوري ارزانقيمت. با این اوصاف انتظار ميرود کهاين شرکت با رشد روزافزون فنآوري بيسيم سردمدار توليدكنندگان جهان باشد اما دوکومو در خارج از ژاپن تقریبا ناشناخته است.
این داستان میتوانست پایان دیگری داشته باشد. اما به هر حال پایان كنونياش غمانگيز است. با شروع قرن جدید مدیران دوکومو اعلام کردند که قصد دارند دنیا را فتح کنند اما از آنجا که تجهیزات اینترنتی بسیار مرسوم i-mde نقش مهمی در حسن شهرت دوکومو داشته است، شرکت تصمیم گرفت تا این شانس خود را در بازارهای جهانی هم محک بزند و انحصار استاندارد اینترنت بيسيم را در سراسر دنیا از آن خود کند. دوکومو دست به ولخرجی زد و سعی کرد تا با خرید سهام شركتهای مختلف دنیا یرای خود جایگاه محکمي ايجاد کند. این سرمايهگذاری خیلی زود شکست خورد.
همه پيشبينيها نقش برآب شد. دوکومو به تولید پيشرفتهترين خدمات اینترنتی میبالید غافل از آنکه آنچه مورد علاقه مشتریان ژاپنی بود مشتریان خارجی را جذب نمی کرد. یکی از عمده دلایل شکست دوکومو ضعف در برقراری روابط با دیگر کشورها بود. همه مدیران ارشد دوکومو بدون استثنا ژاپنی بودند.
گرهارد فاسول مشاور یورو تکنولوژی ژاپن در توکیو ميگويد:«با سیاست هوشمندانه، آنها ميتوانستند تبدیل به قدرتی مثل گوگل و اپل شوند. دوکومو این شانس را داشت، اما آن را از دست داد.»
شکست دوکومو بخش آخر از داستان شکستهاي مبتکران ژاپنی طی دو دهه اخیر است. کمی مضحک است وقتی می بینیم کهاين کشور همچنان هم مهد فنآوري روز دنیا به شمار ميرود. ژاپنیهاي حق دارند از ساخت ابزارآلات فوقالعاده کوچک و شاهکارهای صنعتی حیرت آور کشورشان مغرور باشند حتی فقط در کشور خودشان. فضای تجاری ژاپن فوقالعاده پیچیده با بازارهای خانگي بزرگ و در عین حال با حدود تعریف شده است. ميتوان گفت که ظاهرا این کشور بهشت سرمايهگذاری است. در سال 2006 در ژاپن 130ميليارد را صرف تحقیق و توسعه کرده است که در مقایسه با تولید ناخالص داخلی، این رقم بیش از آمریکا و اتحادیه اروپاست و این کشور را در مقام سوم جهانی پس از سوئد و فنلاند قرار داده است. همچنین ژاپن بیشترین آمار ثبت اختراع را حتی بیشتر از آمریکا دارد. اما این روزها قدرتهاي تجاری بزرگ، دانشگاهها، مشاوران، دولت، رسانهها و حتی قشر متوسط حقوق بگیر ژاپنی نگران وضعیت اقتصاد بازار دیجیتال هستند. نظام آموزشی کشور دچار افت شدید شده است و دولت سخت تلاش ميكند اصلاحات اقتصادی مورد نیاز فوری را اعمال کند. مدیران در ژاپن هنوز هم درگیر تفکرات قدیمياند و تازه واردان با افکار نو جایگاه و سرمایهاي برای توسعه تفکراتشان ندارند. این نشانهها همگی ميتوانند پاسخ بهاين سوال باشند که چرا ژاپن مخترع آيپاد نبود؟!
iPod
آيپاد تنها محصولی نیست که خواب را از چشم ژاپنيها گرفته است، بلکه فقط نمونه کوچکی از هزاران محصولی است که نماینده راه درست و جدید تجارت هستند. زمانيكه شركتهای ژاپنی مثل دوکومو،NEC، سونی و سایرین به دنبال رشد فزاینده بودند رقبایی مثل اپل و گوگل با ترکیب فنآوري مبتکرانه با نیاز بازارهای بزرگ دست به طراحی، مشارکت و ساخت محصولات کاملا نوآورانه زدند. وبلاگ نویسان و مفسران ژاپنی دائما موفقیت اپل را زنگ خطری برای ژاپنی ميدانند که روزگاری تعیین کننده وضعیت بازار الکترونیک بود. ماسا میتسو ساکورایی مدیرعامل شرکت ریکو و رئیس یکی از واحدهای بزرگ صنعتی ژاپن در سخنرانی اخیر خود اعتراف کرد که آيپاد نمونه یک محصول مبتکرانه غربی است که ژاپن به دلیل ضعف مدیریت هرگز نميتواند با آن رقابت کند.
شاید بعضی این ادعا را به منزله نوعی مبالغه تلقی کنند و آن را جدی نگیرند، چرا که معتقدند ژاپن ید طولایی در ثبت اختراعات دارد. خودروهای كممصرف و پیریوس هیبریدی تویوتا نمونههايی از این اختراعات هستند. علاوه بر این ژاپن زادگاه محصولات سونی است. شرکتی که با مدیریت افسانهاي موسسانش ماسارو ابوکا و آکیو موریتا زمانی تولیدکننده کاملترين ترکیب مهندسی و بازاریابی هوشمندانه بود.
اما اکنون دیگر آن روزها گذشته است. یکی از دلایلی که اپل اینگونه ژاپنيها را آشفته کرده، این است که به عنوان آنتخاب اول مشتریان جایگزین سونی شده است. آخرین ابتکار بزرگ سونی واکمن بود. دستگاه پخش دیجیتالی که می کوشد تا با آيپاد رقابت کند.
Sony Walkman Logo
اما بسیاری از غیرژاپنيها حتی نميدانند این روزها واکمن وجود دارد. زمانيكه مدیریت سونی با موریتا بود با وجود موقعیت بحرانی شرکت، سران شرکت تصمیم گرفتند فعالیت دیجیتالشان را هم توسعه دهند، کهاين درواقع بیشتر جایگاهشان را متزلزل کرد. چراکه سونی به هر حال رویه خودش را دارد و مدیران این شرکت از حقوق معنوی خود محافظت ميكنند. بنابراین آنها نظام مشارکت خود را خیلی بستهتر از اپل طراحی کردند. به همین دلیل است که واکمن 23درصد بازار ژاپن را ازآن خود کرده است، درحالیکه سهم آيپاد در بازار این کشور 58درصد است.
بحران اختراعات در ژاپن عمدتا ریشه در فرهنگ خاص ژاپنيها در زمینه مشارکت دارد. صنایع ژاپن همچنان در دست تحولهاي قدیمی با انعطافپذیری کم است که به ارزشی برای ایدهآلهاي نو قائل نیستند.
Google Logo
هاوارد استیگر یکی از مدیران اجرایی سونی در سال 2005 از آمریکا به ژاپن آمد تا مشکلات موجو در بخشهاي مختلف سرکت را برطرف کند. مدیران متعصب ژاپنی اغلب مردم را از دادن ایدههاي کاملا نو دلسرد ميكنند. یکی از نمونههاي اسفبار شوجی ناکامورا است. دانشمندی که با اختراع منبع نوریاش در زمینه ذخیره انرژی، انقلابی ایجاد کرد. اما سالها درگیر روند قانونی شکایت برای گرفتن حق امتیاز اختراعش از شرکتی بود که از اختراع آن سود میبرد. سرانجام ناکامورا توکیو را به مقصد کالیفرنیا ترک کرد. فاسول ميگويد: «زمانيكه در دانشگاه توکیو از جمعی از دانشمندان پرسیدم که به نظر آنها آیا رفتن ناکامورا از ژاپن از دست دادن یکی شانس بزرگ بوده است؟ آنها گفتند: البته که نه. اگر فرد عادی تر بود خیلی بهتر بود. سرجی برین و لری پیج موسسان گوگل هرگز در ژاپن شانسی برای پیشرفت نداشتند.
حدومرز بین گروهها در ژاپن حتی در یک واحد تولیدی کاملا تعریف شده است و گذشتن از این حدود امری دشوار تلقی ميشود.
کارل کی، مشاور آمریکایی که سالها وقتش را صرف تحلیل اوضاع شركتهای خدماتی ژاپنی کرده است، برخورد چند نماینده ژاپنی یک شرکت سازنده کامپیوتر را در یک کنفرانس اینترنتی در ایالات متحده در سال 1995 بهياد میآورد. او ميگويد: «ما با هم به استارباکس رفتیم و آنها گفتند: ما این را نمیخواهیم، چرا باید از طریق اینترنت با کسانی که خارج از شرکتاند صحبت کنیم؟! شركتهای منزوی ژاپنی آنقدر درگیر تعصبات سنتی هستند که نميتوانند از اصول غالب تجارت روز بهره ببرند.
پروفسور تاکاهیرو فوجیموتو اقتصاددان دانشگاه توکیو نظریه دیگری را ارائه ميكند: کامپیوترها، نرم افزارها و ابزارآلات هیبریدی هم مثل آيپاد محصولاتی با قطعات مجزا هستند که اجزای آنها را افراد مختلف با سلایق و راههاي مبتکرانه مختلف سرهم ميكنند. اما ژاپنيها تمایل دارند محصولات یکدست تولید کنند مثل خودرو که قطعات آن توسط یک گروه سرهم ميشود.» فوجیموتو تاکید ميكند: «ما خیلی در بهرهگیری از توانایی افراد تابغه بهطور انفرادی موفق نیستیم، ژاپنيها دوست دارند بهطور تیمی فعالیت کنند.»
اما یک استثنای قابل توجه هم وجود دارد. شرکت نینتندو و بازی کامپیوتری ويآيآي كانسول که دونفره است و بازی با آن فوقالعاده آسان. این محصول نینتندو را قادر ساخت تا از رقبایی مثل مایکروسافت و سونی کاملا جلو بزند. اما استثنایی بودن نینتندو همه قانون حاکم بر تجارت ژاپن را تصدیق ميكند. این شرکت کپی یک طرح ناموفق را توسعه داد و سعی کرد مشتریانی را که معمولا علاقهاي به بازی کامپیوتری ندارند، جذب کند. جای تعجب ندارد که نینتندو نیز مانند بسیاری دیگر از شركتهای تولیدکننده محصولات مبتکرانه واقع در کیوتو و به دور از توکیوی خشک و متعصب است.
یادآوری داستان عبرت انگیز دوکومو باز هم خالی از لطف نیست. این روزها دوکومو گرفتار بازار داخلی است و روز به روز تعداد مشتریانش کمتر ميشود و رقبای آن هر روز بیشتر و بیشتر از آن سبقت میگیرند. تنها روزنه امید برای رشد چشمگیر دوکومو ميتوانست وارد شدن به بازار جهانی باشد. اما این اتفاق نیفتاد. درست سه سال پیش ارزش سهام دوکومو حدود ده برابر سهام نوکیا در کشور فنلاند بود. اکنون سرمایه نوکیا بیش از دو برابر دوکومو است. درحالیکه جمعیت فنلاند پنجميليون نفر و جمعیت ژاپن 127ميليون نفر است. این رقم نوکیا را در کنار قدرتهاي دیگری مانند اپل و گوگل قرار میدهد.
علاج درد ژاپنيها این نیست که لزوما شبیه به آمریکایيها شوند. اما بهطور قطع باید تغییر کنند. در قرن آتی اختراعات جنجالی دیگر فقط مختص کشورهایی مثل آمریکا نیست. ممکن است این اختراعات در کشورهایی ثبت شوند که اقتصادی پویا، امن و رو به رشد دارند و عرصه را در اختیار نواندیشان اهل ریسک گذاشتهاند، به تخیلاتشان بها ميدهند و با سایر کشورها در ارتباطند. اگر ژاپنيها میخواهند در آینده جز یکی از کشورهای موفق باشند باید نه تنها تکنولوژی بلکه خودشان راهم اصلاح کن
منبع خبر:
دنیای اقتصاد