آخرین بروزرسانی : شنبه 23 آبان 1383 - 02:10:20 ق.ظ.
مرتبه بازدید | نظرات شما | نسخه قابل چاپ | این صفحه را برای دوستان خود بفرستید.

آگهی های ترحیم در تبريز

دل تو دل صاحب عزا نبود تا پيش از شب سوم در و ديوار كوچه را پر از آگهي‌هاي ابراز همدردي دوستان و آشنايان ببينند. اگر حداقل بيست‌تايي از اين آگهي‌هاي كاغذي و پارچه‌نويسي بر در و ديوار خانه‌هاي همسايه نباشد، مي‌‌گويند: «اول‌لرين بي‌حرمت الدي‌لر» يعني «مرده‌اشان را بي عزت كرده‌اند.»

مرده، چه بزرگ خاندان باشد، چه جواني ناكام، چه مادري دلسوز، در تبريز بايد برايش اعلاميه‌هاي زيادي چاپ كنند. از اعلاميه فوت گرفته تا ابراز همدردي همسايگان و اقوام و بعد اعلاميه‌اي براي تشكر از اين ابراز همدردي كنندگان.
براي اينكه دور و بري‌هاي مرده بي‌عزت نشوند بايد اسم همه آنها را در اعلاميه‌هاي مرگ بنويسند. آن هم با ذكر سمت و عنوان. تا آنها هم هر يك، اعلاميه هم‌دردي با بازماندگان و داغداران را منتشر كنند.
روي اعلاميه‌هاي فوت «حاج رحيم» كه همين تيرماه سال 1383 در تبريز از دنيا رفت، زير نام متوفي و عبارت «بزرگ‌ خاندان» نوشته شده است كه او «پدر بزرگوار»، «پدر خانم محترم»، «پدر بزرگ محترم»، «شوهر خواهر محترم» و «باجناق گرامي» چه كساني هست. هر كدام از اين سمت‌هاي متوفي در يك خط نوشته شده و اسامي كساني كه داراي چنين نسبتي با اين فرد بوده‌اند، نيز آورده شده‌ است. البته با اين توضيح كه فرزندان دختر و نواده‌هاي مونث جايي در اين سياهه ندارند.
اگر هم خداي ناكرده يكي از اين افراد كه بستگي نزديكي با متوفي دارند،‌ پيش از ايشان مرحوم شده باشند، حتما قيد مي‌شود كه مثلا «برادر مرحوم ...»
زير نام اين افراد كه با عناوين دكتر، مهندس و آيت‌الله مزين شده، زمان و مكان مجلس ترحيم به تاريخ هجري شمسي و قمري آورده شده‌است. بعد هم به خوانندگان اعلاميه ياد‌آوري شده است كه در صورت حضور در اين مجلس مسبب شادي روح متوفي مي‌شوند.
زير اين توضيح، نام خانواده‌هاي داغدار آورده شده‌ كه يك‌صد و نود اسم بدون تكرار است. بعد از اين اسم عبارتي آمده است: «و كليه منسوبين و وابستگان و دوستان» يعني اگر كسي از قلم افتاد ناراحت نشود.
يك تبريزي مي‌گويد: «همه اين افراد از اقوام نزديك نيستند. حتي گاهي مي‌توان نام با جناق خواهر زاده متوفي را هم در اين فهرست ديد.» كه بعيد است خيلي داغدار باشد!
زير اين نام‌ها و آن عبارت، نام آيت‌الله‌ها و حجج اسلام و وعاظ مساجد محل زندگي و كار آورده شده است.
بعد توضيح اينكه مجلس ترحيم زنانه هم «موجود» است.
در پايين صفحه نيز يك خط توضيح آمده است كه چاپ كامپيوتري خياباني در فلان خيابان تبريز آماده گرفتن اعلاميه «از طرف...» است.
«عليرضا خياباني» صاحب مغازه «خياباني» است. او بعد از چاپ چنين آگهي‌هايي كه براي «حاج رحيم» خدابيامرز طراحي و چاپ كرده بود، سفارش منسوبين و دوستاني كه مي‌خواهند براي بازماندگان اين متوفي آگهي همدردي بدهند را مي‌پذيرد و زير اعلام نام مرده به جاي همه آن نام‌هاي يك‌صد ونودتايي، با قلم درشت مي‌نويسد: «از طرف خانواده ....» يا اسم نهاد و شركتي را مي‌آورد كه اقوام متوفي در آنجا مشغول كار هستند.
اگر در خيابان‌هاي شهر تبريز قدم زديد و ديديد آموزش و پرورش براي دايي يك معلم، اعلاميه تسليت چاپ كرده است، فكر نكنيد خداي ناكرده آموزش و پرورش پول مردم را اسراف مي‌كند. زيرا اين اعلاميه‌ها از طرف همان معلم چاپ مي‌شود، نه از سوي آموزش و پرورش.
چرا؟
براي اينكه كسي نگويد: «اول‌لرين بي‌حرمت الدي‌لر».
خياباني درباره «حرمت» حرف‌هاي ديگري هم دارد: «اسم‌ها بايد به ترتيب بزرگي و كوچكي پشت هم قرار بگيرند. اگر به اشتباه اسم كوچكتري را پيش از بزرگتري بگذارند به هزينه خودشان دوباره اعلاميه‌ها طراحي شده و از آنها فيلم و زينك گرفته مي‌شود.»
از آنجا كه اعلاميه‌ها بايد در اندازه‌اي بزرگتر از كاغذ A3 (در حدود 50×35) باشد، اين اعلاميه‌ها بايد با دستگاه‌هاي چاپ و فيلم و زينك چاپ شوند. همين قضيه بهاي چاپ اين اعلاميه‌ها را به مرز پنجاه‌هزار تومان براي پانصد برگ مي‌رساند.
اگر خانواده‌اي حرف مردم را به جان بخرد، مي‌توان اين اعلاميه‌ها را در كاغذ‌هاي A3 (در حدود 30×40) به صورت ريسوگراف با بهايي كمتر از ده هزار تومان چاپ كرد.
خياباني مي‌گويد آگهي‌هاي ترحيم كه براي سومين روز درگذشت آماده مي‌شود، معمولاً در دومين روز درگذشت متوفي بر ديوارهاي شهر نقش بسته است و براي مراسم روز آينده اطلاع رساني مي‌كنند.
او كه در تهران و چالوس نيز به كار طراحي اعلاميه مرگ اشتغال داشته است، تبريز را در ميان شهرهاي ايران در اين زمينه بي همتا توصيف مي‌كند و مي‌گويد: «حتي در اروميه كه همسايه استان آذربايجان غربي است نيز چنين اعلاميه‌هايي سابقه ندارد. از شهرستان‌هاي ديگر استان نيز گاهي براي ما در تبريز سفارش كار مي‌آورند.»
او به ياد مي‌آورد كه زماني برخي از مردم شهر قصد داشتند با انتشار اعلاميه‌هايي به زبان تركي زبان رسمي اعلاميه‌ها را عوض كنند. اما اين اتفاق نيفتاد.
«منصور حميدي»، مسئول واحد هنرهاي سنتي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان آذربايجان شرقي، عقيده دارد از آنجا كه آذربايجاني‌ها تنها در حرف زدن است كه از زبان تركي استفاده مي‌كنند، گفت: «آذربايجاني‌ها بيشتر از زبان فارسي براي نگارش استفاده مي‌كنند. حتي زن و شوهرها براي نوشتن يادداشت براي هم از زبان فارسي استفاده مي‌كنند.»
حميدي درباره قدمت اين اعلاميه‌ها مي‌گويد: «از زماني كه من چشم باز كردم اين اعلاميه‌ها را ديده‌ام.» و در ادامه مي‌گويد: «منتها اين اعلاميه‌ها در گذر زمان شاخ و برگشان افزوده شد. تا جايي كه همين هفته گذشته من يك اعلاميه مرگ ديدم كه روي بيل‌بورد نصب شده بود. فقط عكس متوفي 1×1.5 متر بود.»
او دوراني را به ياد مي‌آورد كه در اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي شهر تبريز مسئوليتي داشت و همراه با همكارانش سعي مي‌كرد تا اين اعلاميه‌ها را از نزديك به سي اعلاميه به دو تا كاهش دهند. پر واضح است كه آنها در اين امر موفق نشدند. براي اينكه: «مردم تبريز خيلي اهل تشريفات شده‌اند. براي همين هميشه مي‌خواهند به اين قضايا بيشتر دامن بزنند.»
در يكي از اعلاميه‌هايي كه براي تشكر از همدردي‌كنندگان با بازماندگان متوفي چاپ شده بود، نوشته بودند كه از تمام كساني كه با تلفن، نامه و اي‌ميل ابراز همدردي كرده‌اند تشكر مي‌كنند. خبر چاپ اعلاميه روي بيل بورد را هم كه خوانديم. فكر مي‌كنيد اين اعلاميه‌ها چه زماني از راديو و تلويزيون سر در بياورند؟
منبع خبر: میراث